By 
Πολύ πριν η σύγχρονη γαστρονομία παρουσιάσει χούμους, ντιπ, σως και αλοιφές, οι αρχαίοι Έλληνες είχαν ήδη αναπτύξει μια εντυπωσιακή ποικιλία από πυκνά, αρωματικά και ιδιαίτερα αλείμματα.
Χρησιμοποιούνταν:
• για βούτηγμα ψωμιού
• ως συνοδευτικά κρεάτων και ψαριών
• ως φαγητό των φτωχών
• σε συμπόσια
• σε ιατρικές δίαιτες
• σε θρησκευτικά γεύματα
Σύμφωνα με τις πηγές που διασώζονται στον Αθήναιο, τον Ησύχιο, τον Γαληνό και τον Πλίνιο, τέσσερα ήταν τα πιο χαρακτηριστικά.
Ας τα γνωρίσουμε.
—
1. Μυττωτόν
Το άλειμμα–πρόγονος της σημερινής σκορδαλιάς
Το μυττωτόν αναφέρεται στις κωμωδίες του Αριστοφάνη και στα λεξικά του Ησύχιου.
Ήταν ένα άλειμμα από:
• σκόρδο
• ελαιόλαδο
• ψωμί ή όσπρια πολτοποιημένα
• αρωματικά (πράσα σε κάποιες τοπικές εκδοχές)
Χρησιμοποιούνταν ως:
• άλειμμα για ψωμί
• συνοδευτικό ψαριών
• φαγητό των λαϊκών και εργατών
Ο Αριστοφάνης αστειεύεται συχνά με το άρωμά του — σημάδι της μεγάλης δημοφιλίας του.
—
2. Ταρίχη–Σαλάτα
Η αλοιφή των παστών ψαριών
Τα «τάριχα» ήταν τα παστά ψάρια της αρχαιότητας.
Από αυτά έφτιαχναν μια αλμυρή, έντονα αρωματική πάστα, κάτι ανάμεσα σε:
• tapenade
• fish dip
• μεσαιωνική garum paste
Η βάση της περιλάμβανε:
• πολτοποιημένο παστό ψάρι
• λάδι
• ξίδι
• άνηθο ή κόλιανδρο
Ήταν πλούσια σε πρωτεΐνη, εύκολη στη μεταφορά και ιδιαίτερα αγαπητή στα λιμάνια, όπως στον Πειραιά και τη Μίλητο.
—
3. Σάλτσα Άνηθου & Σκόρδου
Η δροσερή πράσινη αλοιφή που θύμιζε πέστο
Αναφέρεται από τον Αθήναιο και τον Θεόφραστο.
Ήταν μια σάλτσα–άλειμμα από:
• άνηθο
• σκόρδο
• ελαιόλαδο
• ψίχα ψωμιού ή ξηρούς καρπούς
• ξίδι ή οξυμέλι
Χρησιμοποιούνταν:
• για κρέατα
• για ψάρια
• ως dip με ψωμί
• σε χορτοφαγικά πιάτα
Η γεύση της ήταν δροσερή, μυρωδική και έντονα πράσινη, σαν αρχαίο ελληνικό pesto.
—
4. Μαστέλο — Η Λευκή Γλυκιά Αλοιφή με Τυρί & Μέλι
Το αρχαίο «τυρομέλι» σε μορφή κρέμας
Το μαστέλο (ή μαστέλλη) ήταν μια μαλακή, λευκή κρέμα από:
• φρέσκο τυρί
• μέλι
• λίγο λάδι ή γάλα
• σιμιγδάλι (προαιρετικά)
Ήταν από τα πιο πολυτελή γλυκά αλείμματα της αρχαιότητας, κατάλληλο για:
• συμπόσια
• γιορτές
• προσφορές σε θεότητες
• γλυκιά επίγευση μετά το φαγητό
Θύμιζε αρχαίο ελληνικό spread cheesecake.
—
Γιατί τα άλειμματα ήταν τόσο σημαντικά;
Για τους αρχαίους Έλληνες, τα αλείμματα ήταν:
• εύκολα στη μεταφορά
• ιδανικά για αποθήκευση
• πλούσια σε ενέργεια
• τέλεια για βούτηγμα άρτου
• συνδεδεμένα με την καθημερινότητα των φτωχών
• αλλά και με τα πολυτελή επιδόρπια των πλουσιότερων τάξεων
Αποτελούσαν μια από τις πιο χαρακτηριστικές μορφές «μικρού φαγητού» της εποχής.
—
Πηγές – Αναφορές
Αθήναιος, Δειπνοσοφισταί
Αριστοφάνης, Αχαρνής, Ιππείς
Ησύχιος, Λεξικόν
Διοσκουρίδης, Περί Ύλης Ιατρικής
Γαληνός, Περί τροφών δυνάμεων
Andrew Dalby, Siren Feasts
Curtis, Food in the Ancient Mediterranean
Comments