Βρίζεις; Μιλάς στον εαυτό σου; Είσαι ευφυής – Τι λένε ψυχολόγοι

Από «παράξενες συνήθειες» σε επιστημονικά τεκμήρια – τι λένε οι έρευνες για όσους μιλούν μόνοι τους και βρίζουν

Κάποτε ήταν αρκετό για να σε χαρακτηρίσουν «εκκεντρικό». Να μιλάς μόνος σου στον δρόμο, να μουρμουρίζεις δυνατά, να ξεσπάς με μια βρισιά. Σήμερα, όμως, η επιστήμη έρχεται να ανατρέψει τα στερεότυπα και να δείξει ότι πίσω από αυτές τις συμπεριφορές δεν κρύβεται απαραίτητα ιδιορρυθμία, αλλά –σε αρκετές περιπτώσεις– μια πιο σύνθετη και αποτελεσματική λειτουργία του εγκεφάλου.

Σε μια καθημερινότητα γεμάτη ένταση και πολλαπλές απαιτήσεις, ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι υιοθετούν πρακτικές που άλλοτε θα θεωρούνταν «περίεργες». Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτές οι πρακτικές δεν είναι απλώς ανεκτές, αλλά φαίνεται να συνδέονται με βελτιωμένες γνωστικές και συναισθηματικές λειτουργίες.

Μιλώντας στον εαυτό μας: εργαλείο συγκέντρωσης και μνήμης

Το να μιλά κανείς δυνατά στον εαυτό του δεν αποτελεί ένδειξη σύγχυσης, αλλά –σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα– μηχανισμό ενίσχυσης της σκέψης. Ήδη από το 2012, οι ψυχολόγοι Gary Lupyan και Daniel Swingley διαπίστωσαν ότι όταν οι συμμετέχοντες σε ένα πείραμα επαναλάμβαναν φωναχτά το αντικείμενο που αναζητούσαν, το εντόπιζαν ταχύτερα.

Η εξήγηση είναι απλή αλλά αποκαλυπτική: η εκφώνηση ενεργοποιεί τη μνήμη εργασίας, περιορίζει τους περισπασμούς και «κλειδώνει» τον στόχο πιο καθαρά στο μυαλό. Με άλλα λόγια, η σκέψη γίνεται πιο αποτελεσματική όταν αποκτά ήχο.

Νεότερες μελέτες επιβεβαιώνουν ότι η πρακτική αυτή βοηθά στην επίλυση προβλημάτων, στην αυτορρύθμιση, ακόμη και στη διαχείριση σύνθετων νοητικών διεργασιών. Η εξωτερίκευση της σκέψης λειτουργεί σαν εργαλείο οργάνωσης του ίδιου του νου.

Βωμολοχία: από «κακή συνήθεια» σε ένδειξη λεκτικής ευχέρειας

Ακόμη πιο ανατρεπτικά είναι τα ευρήματα για τη βωμολοχία. Η παραδοσιακή αντίληψη που τη συνδέει με φτωχό λεξιλόγιο και έλλειψη παιδείας φαίνεται να καταρρίπτεται.

Σε σειρά μελετών το 2015, οι ψυχολόγοι Kristin Jay και Timothy Jay κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι όσοι διαθέτουν μεγαλύτερη λεκτική ευχέρεια είναι και εκείνοι που μπορούν να παράγουν περισσότερες βρισιές. Δηλαδή, η βωμολοχία δεν υποκαθιστά τη γλώσσα, αλλά αποτελεί μέρος της.

Οι λεγόμενες «λέξεις ταμπού» φαίνεται να έχουν ιδιαίτερη λειτουργία: αποδίδουν συναισθήματα με ακρίβεια που οι συμβατικές λέξεις συχνά αδυνατούν να μεταφέρουν. Σε αυτό το πλαίσιο, η βρισιά δεν είναι απλώς ξέσπασμα, αλλά εργαλείο συναισθηματικής έκφρασης.

Παράλληλα, έρευνες δείχνουν ότι μπορεί να αυξήσει την ανοχή στον πόνο, ενεργοποιώντας μηχανισμούς άμυνας του οργανισμού. Υπό προϋποθέσεις και με μέτρο, λειτουργεί ως τρόπος διαχείρισης του στρες.

Όταν ο νους χρησιμοποιεί όλα τα εργαλεία

Ο συνδυασμός των δύο συμπεριφορών –η εκφώνηση της σκέψης και η χρήση έντονης γλώσσας– δείχνει, σύμφωνα με τους ειδικούς, έναν εγκέφαλο που αξιοποιεί πολλαπλά εργαλεία: ήχο, συναίσθημα και λέξεις.

Σε μια εποχή που η πίεση της καθημερινότητας αυξάνεται, ίσως τελικά το να μιλάς στον εαυτό σου ή να ξεσπάς με μια λέξη παραπάνω να μην είναι απόκλιση από τον κανόνα, αλλά ένας διαφορετικός τρόπος να τον διαχειρίζεσαι.

Και κάπως έτσι, αυτό που κάποτε προκαλούσε απορία ή και ειρωνεία, σήμερα αποκτά επιστημονική εξήγηση.

Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι αν αυτές οι συνήθειες είναι «περίεργες», αλλά πόσο χρήσιμες αποδεικνύονται στην πράξη.