By 
Από την Αφρική στη Λατινική Αμερική, δύο χάρτες δείχνουν μια βαθιά ιστορική μετατόπιση στην παγκόσμια οικονομία.
Στην Αφρική, σχεδόν το σύνολο των χωρών έχει ήδη στραφεί προς την Κίνα ως βασικό εμπορικό εταίρο.
Στη Λατινική Αμερική, η εικόνα αλλάζει γρήγορα: η Νότια Αμερική έχει περάσει στο «κόκκινο» δηλ. έχουν την Κίνα ως βασικό εμπορικό εταίρο (Βραζιλία, Αργεντινή, Χιλή, Περού, Βολιβία, Ουρουγουάη, Βενεζουέλα? ) ενώ ακόμη και περιοχές που θεωρούνταν δεδομένα ενταγμένες στη σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ (π.χ. Κολομβία, Ισημερινός) αρχίζουν να εμφανίζουν ρωγμές.
Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι τι έγινε τα τελευταία είκοσι χρόνια, αλλά τι έρχεται. Η αλλοπρόσαλλη και συγκρουσιακή πολιτική του Τραμπ, ιδιαίτερα αν συνυπολογιστεί η ιμπεριαλιστική στρατιωτική επέμβαση στο Ιράν, δεν ενισχύει την αμερικανική ισχύ αλλά διαβρώνει ένα βασικό της πλεονέκτημα: την προβλεψιμότητα και ό,τι soft power είχε απομείνει. Σε μια παγκόσμια οικονομία που λειτουργεί πάνω σε δίκτυα εμπιστοσύνης, η αβεβαιότητα λειτουργεί σε βάρος των ΗΠΑ.
Ήδη βλέπουμε τα πρώτα σημάδια. Χθεσινό δημοσίευμα των Financial Times λέει ότι το Μεξικό, ο πιο στενά συνδεδεμένος οικονομικός εταίρος των ΗΠΑ, αρχίζει να επανεξετάζει τη στρατηγική του. Η ενεργειακή κρίση που συνδέεται με τη σύγκρουση στο Ιράν ωθεί τη χώρα να αναζητήσει τρόπους μείωσης της εξάρτησής της από το αμερικανικό φυσικό αέριο.
Το Μεξικό πρότεινε ένα σχέδιο για να υπερδιπλασιάσει την παραγωγή φυσικού αερίου, αξιοποιώντας αποθέματα που μέχρι σήμερα απέφευγε να εκμεταλλευτεί λόγω περιβαλλοντικών ανησυχιών.
Η αριστερή πρόεδρος Κλαούντια Σάινμπαουμ ανακοίνωσε την Τετάρτη ένα σχέδιο για την αξιοποίηση των 141 τρισεκατομμυρίων κυβικών ποδιών μη συμβατικών αποθεμάτων φυσικού αερίου του Μεξικού, τα οποία συνήθως εξορύσσονται μέσω υδραυλικής ρωγμάτωσης (fracking), δηλαδή θραύσης υπόγειων πετρωμάτων, υπό την προϋπόθεση έγκρισης από περιβαλλοντική επιτροπή. Η Σάινμπαουμ δήλωσε ότι η εκτίναξη του παγκόσμιου ενεργειακού κόστους κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν επιτάχυνε την επανεξέταση αυτών των μη συμβατικών πηγών ενέργειας, τις οποίες αξιωματούχοι της είχαν ήδη προτείνει από πέρυσι. Το Μεξικό, ο μεγαλύτερος αγοραστής φυσικού αερίου των ΗΠΑ στον κόσμο, καλύπτει περίπου τα 3/4 της ζήτησής του μέσω εισαγωγών.
Αν και υπάρχει έντονη πολιτική αντίθεση στο fracking εντός του κόμματος Morena (πιάνει από κεντροαριστερά έως αριστερά) της Σάινμπαουμ, λόγω της υπερβολικής κατανάλωσης νερού, καθώς και των κινδύνων ρύπανσης και σεισμικής δραστηριότητας, η γεωπολιτική στόχευση της ηγεσίας του Μεξικού είναι εμφανής.
Αυτό είναι ένδειξη ότι ακόμη και ο πιο βαθιά εμπορικά και οικονομικά ενσωματωμένος σύμμαχος των ΗΠΑ αρχίζει να σκέφτεται με όρους αυτονομίας. Εάν σε αυτό προστεθούν οι δασμοί, η πολιτική πίεση από τον Τραμπ και η εργαλειοποίηση ζητημάτων όπως το μεταναστευτικό, τότε η σχέση ΗΠΑ–Μεξικού παύει να είναι αυτονόητη και μετατρέπεται σε μια πιο σαφή σχέση κόστους–οφέλους.
Το ίδιο ίσως ισχύσει και στην Ευρώπη. Ο πόλεμος με το Ιράν εκτόξευσε τις τιμές της ενέργειας και θα επιβαρύνει τις ευρωπαϊκές οικονομίες που ήδη κινούνται σε οριακές συνθήκες. Αν αυτό συνδυαστεί με μονομερείς αποφάσεις από την Ουάσινγκτον, την πίεση για αύξηση των στρατιωτικών δαπανών, μαζί με τις απειλές για τη Γροιλανδία, η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία θα επιταχυνθεί, όχι ως ιδεολογική επιλογή αλλά ως οικονομική αναγκαιότητα. Κάτι τέτοιο δεν διαφαίνεται καθαρά ωστόσο σήμερα.
Η αλλοπρόσαλλη πολιτική Τραμπ με αποκορύφωμα την επέμβαση στο Ιράν αλλά και η καθαρή ήττα σε μια από τις πιο παλαβές επεμβάσεις στην πρόσφατη ιστορία δημιουργούν τις συνθήκες ώστε οι παραδοσιακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ να πάψουν να εξαρτώνται. Και αυτό είναι μια βαθιά και δύσκολα αναστρέψιμη διαδικασία.
Πάντως εάν αυτή η πορεία συνεχιστεί, η μετατόπιση που ήδη βλέπουμε στην Αφρική και τη Λατινική Αμερική μπορεί να φτάσει μέχρι τον πυρήνα του “δυτικού” (βορειο-ατλαντικού) συστήματος: ξεκινώντας από το Μεξικό και επεκτεινόμενη στην Ευρώπη.
Comments