ΗΠΑ-Κίνα: Τι είναι η “παγίδα του Θουκυδίδη” που είπε ο Σι στη συνάντηση με τον Τραμπ

Η επίκληση της λεγόμενης «Παγίδας του Θουκυδίδη» από τον πρόεδρο της Κίνας, Σι Τζιν Πινγκ, κατά τη συνάντησή του με τον Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο, δεν πέρασε απαρατήρητη από τη διεθνή πολιτική σκηνή. Αντίθετα, θεωρήθηκε μία ιδιαίτερα συμβολική και ουσιαστική αναφορά, η οποία επιχειρεί να περιγράψει τον βαθύ γεωπολιτικό ανταγωνισμό που εξελίσσεται ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες δυνάμεις του πλανήτη.

Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Ουάσινγκτον και Πεκίνου βρίσκονται σε συνεχή δοκιμασία, με ανοιχτά μέτωπα στο εμπόριο, την τεχνολογία, την γεωπολιτική επιρροή αλλά και την Ταϊβάν. Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Σι Τζινπίνγκ επέλεξε να χρησιμοποιήσει μία ιστορική και πολιτική θεωρία που τα τελευταία χρόνια επανέρχεται όλο και συχνότερα στις διεθνείς αναλύσεις.

Τι είναι όμως η «Παγίδα του Θουκυδίδη»;

Πρόκειται για μία θεωρία που βασίζεται στην ανάλυση του αρχαίου Έλληνα ιστορικού για τον Πελοποννησιακό Πόλεμο. Ο Θουκυδίδης, περιγράφοντας τη σύγκρουση ανάμεσα στην ανερχόμενη Αθήνα και την κυρίαρχη τότε Σπάρτη, είχε γράψει ότι «η άνοδος της Αθήνας και ο φόβος που προκάλεσε στη Σπάρτη ήταν αυτό που έκανε τον πόλεμο αναπόφευκτο».

Πάνω σε αυτή τη διαπίστωση στηρίχθηκε αιώνες αργότερα ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Graham Allison, ο οποίος καθιέρωσε τον όρο «Παγίδα του Θουκυδίδη» για να περιγράψει μια επικίνδυνη ιστορική δυναμική: όταν μία νέα δύναμη ανεβαίνει ταχύτατα και απειλεί την κυριαρχία μιας ήδη ισχυρής δύναμης, τότε ο φόβος, η καχυποψία και ο ανταγωνισμός μπορούν να οδηγήσουν ακόμη και σε πολεμική σύγκρουση.

Στη σύγχρονη εκδοχή της θεωρίας, η Κίνα εμφανίζεται ως η ανερχόμενη υπερδύναμη και οι Ηνωμένες Πολιτείες ως η καθιερωμένη παγκόσμια δύναμη που βλέπει την πρωτοκαθεδρία της να αμφισβητείται. Για αυτό και η φράση χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο τα τελευταία χρόνια, καθώς η οικονομική, τεχνολογική και στρατιωτική άνοδος της Κίνας μεταβάλλει τις παγκόσμιες ισορροπίες.

Ο Σι Τζινπίνγκ, απευθυνόμενος στον Τραμπ, ουσιαστικά επιχείρησε να στείλει το μήνυμα ότι η αντιπαράθεση ανάμεσα στις δύο χώρες δεν είναι αναπόφευκτη. Αντίθετα, κάλεσε σε συνεργασία, συνεννόηση και κοινή αντιμετώπιση των διεθνών προκλήσεων, τονίζοντας ότι Κίνα και ΗΠΑ πρέπει να λειτουργήσουν ως «εταίροι και όχι αντίπαλοι».

«Όταν οι δύο πλευρές συνεργάζονται, και οι δύο ωφελούνται. Όταν πολεμούν, και οι δύο υποφέρουν», δήλωσε χαρακτηριστικά, επιχειρώντας να δείξει ότι η συνύπαρξη είναι πιο χρήσιμη από τη σύγκρουση.

Πίσω πάντως από τις διπλωματικές διατυπώσεις, πολλοί αναλυτές βλέπουν μία σαφή προειδοποίηση: ότι ο ανταγωνισμός ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα έχει πλέον περάσει σε μία νέα ιστορική φάση, η οποία θα καθορίσει όχι μόνο τις σχέσεις των δύο χωρών αλλά και τη συνολική πορεία του παγκόσμιου συστήματος τις επόμενες δεκαετίες.