Τα…σκάρτα.

Προτού ένα αγγείο φτάσει στο τελικό στάδιο της χρήσης του, μεσολαβούσε μια διαδικασία γνωστή από εικονογραφικές παραστάσεις αγγείων αλλά και από την αρχαία ελληνική γραμματεία που περιλάμβανε συνοπτικά τα εξής στάδια: την εξόρυξη του κατάλληλου πηλού και τον καθαρισμό του με νερό (διύλιση), τη ζύμωση του πηλού και ακολούθως το πλάσιμο του επιθυμητού σχήματος στον κεραμικό τροχό από τον αγγειοπλάστη.

Οι λαβές και άλλα επίθετα τμήματα τοποθετούνταν στο τέλος, ενώ κατάλληλα εργαλεία χρησιμοποιούνταν για τις λεπτομέρειες του περιγράμματος. Αφού το κεραμικό στέγνωνε, έπαιρνε σειρά ο αγγειογράφος που σχεδίαζε τη γραμμική διακόσμηση. Ακολουθούσε η όπτηση, το πιο κρίσιμο στάδιο, από το οποίο εξαρτιόταν η ποιότητα των προϊόντων. Το ψήσιμο των αγγείων γινόταν στον κλίβανο (καμίνι) κυκλικού συνήθως σχήματος που περιλάμβανε δύο κύριους χώρους, το θάλαμο καύσης, όπου έμπαινε η καύσιμη ύλη και το θάλαμο με τη διάτρητη σχάρα, πάνω στην οποία τοποθετούνταν τα κεραμικά.

Μετά από μια πολύωρη διαδικασία που περιλάμβανε την παροχή οξυγόνου ή τη διακοπή της στον κλίβανο, το αγγείο έπαιρνε την τελική του μορφή. Κατά την παραγωγή του αγγείου, για διάφορους λόγους, μπορούσαν να προκύψουν προβλήματα που είχαν ως αποτέλεσμα ελαττωματικά προϊόντα. Έτσι, ένα χτύπημα στο σώμα του αγγείου πριν το ψήσιμο, όπως επίσης και πιθανό στρίμωγμα των αγγείων μεταξύ τους στον κλίβανο, είχε ως αποτέλεσμα την παραμόρφωσή τους.

Μερικές φορές η ανομοιογενής όπτηση οδηγούσε σε δυσχρωμίες στην επιφάνεια του αγγείου ανάλογες με την έκθεση της επιφάνειας στις οξειδωτικές ή αναγωγικές ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούσαν στον κλίβανο. Αν τα αγγεία έμεναν παραπάνω από όσο έπρεπε, έσπαγαν ή υαλοποιούνταν η επιφάνειά τους, ενώ η απότομη αύξηση της θερμοκρασίας είχε ως αποτέλεσμα σκασίματα στην επιφάνεια του αγγείου. Κάποια από τα αποτυχημένα προϊόντα είχαν χρηστική επάρκεια και η εύρεσή τους, σε οικιστικά κυρίως σύνολα, δείχνει πως αυτά δεν θεωρούνταν άχρηστα αλλά χρησιμοποιούνταν.

Τα κεραμικά, ιδιαίτερα της καθημερινής χρήσης, ήταν εύκολο να σπάσουν και η επισκευή τους ήταν πολύ συνηθισμένη. Αυτή γινόταν με μολύβδινους συνδέσμους, μικρούς για τα λεπτότεχνα και μικρά αγγεία, μεγαλύτερους και στιβαρούς, όταν μεγάλωνε το μέγεθος του αγγείου. Για την προσαρμογή τους στην επιφάνεια ανοίγονταν τρύπες με τρυπάνι, στις οποίες τοποθετούνταν οι σύνδεσμοι, ενώ πιθανώς έμπαινε και κάποια κόλλα.

Στα μεταλλικά αγγεία η επιδιόρθωση γινόταν με ελάσματα που κάλυπταν το προβληματικό σημείο και προσαρμόζονταν στην επιφάνεια με μικρά καρφιά (πριτσίνια) είτε εσωτερικά είτε εξωτερικά, ανάλογα με το σχήμα του αγγείου (ανοικτό ή κλειστό).

1. Μικρός ψευδόστομος αμφορέας από τη Βούντενη Υπομυκηναϊκή Περίοδος (β’ μισό 11ου αι.π.Χ.).

2. Κύλικα με δύο λαβές και κωνική γάστρα από το Τείχος Δυμαίων. Μυκηναϊκή Περίοδος (μέσα 11ου αι.π.Χ.).

3. Μικρό πιθάρι χωρίς λαβές με στρεβλωμένο στόμιο λόγω προβλήματος κατά τη διάρκεια της τοποθέτησής του στον κλίβανο από την Πάτρα. Ύστερη Ρωμαϊκή Περίοδος ( 3ος αι.μ.Χ.).

4. Μολύβδινοι σύνδεσμοι για την επισκευή αγγείων με χοντρά τοιχώματα (πίθων, αμφορέων κ.ά.) από την Πάτρα. Ελληνιστική- Ρωμαϊκή Περίοδος.

5. Μολύβδινοι σύνδεσμοι για την επισκευή αγγείων από τη Βούντενη. Μυκηναϊκή Περίοδος (14ος αι.π.Χ.).

6. Χύτρα με δύο λαβές από την Πάτρα. Ύστερη Ρωμαϊκή Περίοδος (5ος αι.μ.Χ.).

7. Παραμορφωμένο λυχνάρι λόγω ανεπιτυχούς όπτησης από την Κάτω Αχαΐα. Ελληνιστική Περίοδος (τέλη 4ου-αρχές 3ου αι.π.Χ.).

8. Μικρό ελαττωματικό πιθάρι λόγω χτυπήματος ή πίεσης μέσα στον κλίβανο από την Πάτρα. Ύστερη Ρωμαϊκή Περίοδος (3ος αι.μ.Χ.).

9. Μικρή φιάλη που φέρει επιδιόρθωση με χάλκινο έλασμα από την Πάτρα. Μέση Γεωμετρική Περίοδος (τέλη 8ου-αρχές 7ου αι.π.Χ.).

Εκτίθενται στο αρχαιολογικό μουσείο της Πάτρας.

πηγή: Facebook/Museology/Γιώργος Γκαρής