Μια ιστορία τρεις πόλεμοι, τρεις εποχές: πώς αλλάξαμε

Υπάρχουν στιγμές στην Ιστορία που λειτουργούν σαν καθρέφτης των κοινωνιών. Δεν δείχνουν μόνο ποιος νίκησε και ποιος ηττήθηκε, αλλά κυρίως πώς φέρθηκαν οι άνθρωποι μεταξύ τους ακόμη και όταν ήταν εχθροί. Ο τρόπος που μια κοινωνία αντιμετωπίζει τον αντίπαλό της αποκαλύπτει τον βαθμό του πολιτισμού της. Γιατί στον πόλεμο, εκεί όπου όλα επιτρέπονται, είναι που φαίνεται τι τελικά δεν επιτρέπεται να χαθεί.

Αν κοιτάξει κανείς τρεις διαφορετικές εποχές — τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, τον Δεύτερο και τη σημερινή συγκρουσιακή πραγματικότητα — θα διαπιστώσει μια παράξενη μετατόπιση. Κάποτε, ακόμη και μέσα στη σκληρότητα της σύγκρουσης, υπήρχε ένας κώδικας τιμής απέναντι στον αντίπαλο άνθρωπο. Σήμερα μοιάζει σαν να φεύγει από τη μέση ακόμη κι αυτή η στοιχειώδης αναγνώριση της κοινής ανθρώπινης μοίρας.

Οι ιστορίες που ακολουθούν, από τρεις διαφορετικές εποχές και τρεις διαφορετικούς πολέμους, δεν είναι απλώς περιστατικά πολεμικής ιστορίας. Είναι μικρά στιγμιότυπα που δείχνουν πώς μετακινήθηκε ο τρόπος με τον οποίο βλέπουμε τον άλλον άνθρωπο — από τον σεβασμό στον εχθρό, στην αδιαφορία για τον άνθρωπο. Και ίσως αυτή η μεταβολή να λέει περισσότερα για την πορεία της κοινωνίας μας από ό,τι οι ίδιες οι μάχες.

από ανάρτηση στο fb

Στον ΑΠΠ, κατέρριψαν τα αντιαεροπορικά πυρά ένα τουρκικό αεροπλάνο και έπεσε στη θάλασσα, ανοιχτά της Χίου. Έσπευσαν τότε αμέσως οι δυνάμεις του ελληνικού στρατού και περισυνέλεξαν την σορό του ενός πιλότου, που πνίγηκε, διέσωσαν δε και τον ναυαγό δεύτερο πιλότο, που ζούσε.

Την επομένη, η πυροβολαρχία που κατέρριψε το αεροπλάνο ήταν οι ίδιοι που σήκωναν στους ώμους τους το φέρετρο του νεκρού πιλότου, σκεπασμένο με την σημαία της πατρίδας του και τον κήδεψαν με τιμές ήρωα μέσα στο Οθωμανικό νεκροταφείο του Φρουρίου Χίου και κατέθεσαν στέφανα που ανέγραφαν “Στον γενναίο αντίπαλο”, σε μια τελετή που παρακολούθησε όλη η πολιτική, στρατιωτική, και θρησκευτική ηγεσία του νησιού, μαζί με μεγα πλήθος κόσμου.

Ο δε επιζών αιχμάλωτος πολέμου, συνάδελφος του νεκρού πιλότου, εξεφώνησε επικήδειο, λέγοντας μεταξύ άλλων, ότι στάθηκαν τυχεροί που έπεσαν στα χέρια ανθρώπων που ξέρουν να σέβονται τους αντιπάλους τους.

Αυτά στον ΑΠΠ, πριν από έναν και κάτι αιώνα.

(Τα λέω κάθε φορά στις λογοτεχνικές περιηγήσεις στο Φρούριο της Χίου).

Στον ΒΠΠ, ο παππούς μου, ο Γιάννης Μακριδάκης, που έχω το όνομά του, μπαρκάρισε το 1939 στο Νέλυ του Μαργαρώνη και πνίγηκε όταν τους τορπίλισε γερμανικό υποβρύχιο στις Σκύλες του Βόρειου Ατλαντικού, καθώς μετέφεραν ξυλεία και πιθανότατα όπλα, από την Αμερική στην Αγγλία.

Από αυτό το ναυάγιο κάποιοι ναυτικοί διασώθηκαν, όπως και στα άλλα ναυάγια που έγιναν από τους πάρα πολλούς τορπιλισμούς εκείνη την εποχή στον Ατλαντικό και αλλού, αφού τα γερμανικά υποβρύχια είτε προειδοποιούσαν τα πλοία ότι θα τα βυθίσουν και απαιτούσαν από τους ναυτικούς να τα εγκαταλείψουν αμέσως με λάντζες, είτε αν δεν προειδοποιούσαν, περισυνέλεγαν κατόπιν της τορπίλης τους ναυαγούς.

Αυτά στον ΒΠΠ πριν έναν πάρα κάτι αιώνα.

(Τα έχω γράψει και στις Βάρδιες των πουλιών).

Προχθές, το αμερικανικό πολεμικό Ναυτικό τορπίλισε απροειδοποίητα μια ιρανική φρεγάτα, που έπλεε δίχως να φέρει πυρομαχικά, σε διεθνή ύδατα μακριά από κάθε πολεμική επιχείρηση του ακήρυχτου αυτού πολέμου τους, αφού συμμετείχε σε διεθνή επίδειξη στην Ινδία και δεν περισυνέλλεξαν ούτε τα πτώματα, ούτε τους επιζώντες ναυαγούς, πάρα τους εγκατέλειψαν στη θάλασσα κι έφυγαν.

Οι δε πολιτικοί τους προϊστάμενοι στην Αμερική εκφράστηκαν με χυδαιότητα και ατιμία απέναντι στην ανθρώπινη ζωή, στον ανθρώπινο πολιτισμό, πανηγυρίζοντας αυτόν τον τορπιλισμό.

Αυτά σήμερα, στις απαρχές ίσως του ΓΠΠ, σε μια ανθρωπότητα εκμαυλισμένη πλήρως από την χυδαιότητα του καταναλωτικού καπιταλισμού, στον οποίον έχει εκτεθεί εδώ και πολλά χρόνια έχοντας πλέον εξευτελίσει κάθε αξία, ακόμη και την αξία της ανθρώπινης ύπαρξης, και έχοντας αναγάγει σε υπέρτατη αξία τα κουπόνια του χρήματος, που έχει στους τραπεζικούς της λογαριασμούς.

Με τα οποία, όπως όλα δείχνουν, σε λίγο θα τρέφεται, αν και είναι παντελώς άγευστα και ανούσια.