Το καρτέλ των 4 τραπεζών, η «ξενοκρατία» και η εξαγωγή του 85% των κερδών στο εξωτερικό

Υπάρχει μια ιστορία που επαναλαμβάνεται μεθοδικά τα τελευταία χρόνια. Οι τέσσερις «συστημικές» τράπεζες – Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, Eurobank, Alpha Bank και Τράπεζα Πειραιώς – ετοιμάζονται να ανακοινώσουν κέρδη που αγγίζουν τα 5 δισ. ευρώ για το 2025. Από αυτά, περίπου τα μισά θα διανεμηθούν ως μερίσματα.

Στα χαρτιά, μοιάζει με success story. Στην πραγματικότητα, μοιάζει περισσότερο με μηχανή φυγάδευσης κερδών στο εξωτερικό.

16,5 δισ. κέρδη – 4,3 δισ. εκτός χώρας

Τα τέσσερα τελευταία χρόνια οι συστημικές τράπεζες παρήγαγαν 16,5 δισ. ευρώ κέρδη. Από αυτά, 5,1 δισ. έχουν ήδη μοιραστεί ή πρόκειται να μοιραστούν σε μερίσματα.

Όμως το 85% κατά μέσο όρο της μετοχικής τους βάσης ανήκει σε ξένους επενδυτές. Αυτό σημαίνει ότι περίπου 4,3 δισ. ευρώ κατευθύνονται εκτός Ελλάδας.

Στη Eurobank το ποσοστό ξένης ιδιοκτησίας αγγίζει το 92%. Στην Πειραιώς το 87%. Στην Alpha Bank το 84%. Στην Εθνική το 75%.

Δεν πρόκειται απλώς για διάχυση κεφαλαίων σε μια παγκοσμιοποιημένη αγορά. Πρόκειται για συστηματική ανακύκλωση κερδών που παράγονται από Έλληνες καταθέτες και δανειολήπτες και καταλήγουν σε funds και επενδυτικά σχήματα εκτός χώρας.

Από πού προέκυψαν τα «θαυματουργά» κέρδη

Όχι από τραπεζική καινοτομία. Όχι από γενναία χρηματοδότηση της μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας.

Τα κέρδη εκτινάχθηκαν κυρίως επειδή οι τράπεζες πλήρωναν σχεδόν μηδενικά επιτόκια καταθέσεων, ενώ τοποθετούσαν τη ρευστότητα στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα με υψηλά επιτόκια.

Το spread έγινε χρυσάφι.

Την ίδια στιγμή, οι χρεώσεις και οι προμήθειες στις καθημερινές συναλλαγές παρέμεναν από τις υψηλότερες στην ευρωζώνη. Τα επιτόκια δανεισμού για μικρομεσαίους και καταναλωτές επίσης. Τα επιτόκια καταθέσεων από τα χαμηλότερα.

Όταν η ΕΚΤ άρχισε να μειώνει τα επιτόκια, οι τράπεζες έστρεψαν τους πελάτες τους στα αμοιβαία κεφάλαια με υψηλές προμήθειες και ενίσχυσαν τη χορήγηση δανείων μέσω του Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Δάνεια τριπλοεγγυημένα, χαμηλού ρίσκου, που κατευθύνονται κυρίως σε μεγάλες επιχειρήσεις.

Οι μικρομεσαίοι παραμένουν στην ουρά. Και όταν τελικά πάρουν δάνειο, το πληρώνουν ακριβά.

Καρτέλ με κρατική ομπρέλα

Οι πρακτικές είναι σχεδόν ταυτόσημες. Επιτόκια, προμήθειες, τιμολογιακή πολιτική. Η εικόνα θυμίζει καρτέλ. Δεν είναι τυχαίο ότι το ζήτημα έχει απασχολήσει και την Επιτροπή Ανταγωνισμού, ενώ χρειάστηκαν νομοθετικές παρεμβάσεις για να περιοριστούν ορισμένες εξωφρενικές χρεώσεις.

Το μεγάλο παράδοξο όμως είναι αλλού.

Οι ίδιες τράπεζες που σήμερα μοιράζουν δισεκατομμύρια, διασώθηκαν με δεκάδες δισ. ευρώ δημόσιων πόρων. Στηρίχθηκαν με κεφαλαιακές ενέσεις, με τον «Ηρακλή» για τα κόκκινα δάνεια, με την αναβαλλόμενη φορολογία που φουσκώνει τα εποπτικά τους κεφάλαια.

Χωρίς το κράτος και τους Έλληνες φορολογούμενους, δεν θα υπήρχαν.

Με το κράτος και τους φορολογούμενους, υπάρχουν – και διοχετεύουν τα κέρδη τους στο εξωτερικό.

Η πολιτική ευθύνη

Το ζήτημα δεν είναι αν οι τράπεζες πρέπει να είναι κερδοφόρες. Προφανώς πρέπει.

Το ζήτημα είναι αν λειτουργούν σε καθεστώς πραγματικού ανταγωνισμού ή σε καθεστώς συνεννόησης. Αν στηρίζουν την πραγματική οικονομία ή αν προτιμούν την ασφαλή ανακύκλωση ρευστότητας. Αν ανταποδίδουν τη στήριξη που έλαβαν από την κοινωνία ή αν την αντιμετωπίζουν ως δεδομένη.

Όταν ένα τραπεζικό σύστημα στηρίζεται από τους φορολογούμενους, αλλά τα οφέλη κατευθύνονται κατά κύριο λόγο σε μετόχους του εξωτερικού, τότε το πρόβλημα δεν είναι λογιστικό. Είναι βαθιά πολιτικό.

Και κάποια στιγμή, αυτή η συζήτηση θα πρέπει να γίνει χωρίς ωραιοποιήσεις και χωρίς πανηγυρικά δελτία κερδών.