Το χρέος πέφτει ή ανεβαίνει; Η αλήθεια που κρύβεται πίσω από τα ποσοστά

Κάθε φορά που δημοσιεύονται στοιχεία για το δημόσιο χρέος, η συζήτηση περιστρέφεται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από το ποσοστό του επί του ΑΕΠ. Είναι όμως αυτή ολόκληρη η εικόνα; Όχι απαραίτητα.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι το ελληνικό δημόσιο χρέος το 2010, όταν η χώρα μπήκε στα μνημόνια, βρισκόταν περίπου στα 340 δισ. ευρώ. Το 2015 ήταν περίπου 311 δισ. ευρώ, το 2019 περίπου 331 δισ. ευρώ και σήμερα, το 2026, εκτιμάται ότι έχει ξεπεράσει τα 400 δισ. , στο 146% του ΑΕΠ, όσο ήταν και όταν μπήκαμε στα μνημόνια.

Με απλά λόγια, σε απόλυτους αριθμούς το ελληνικό δημόσιο χρέος βρίσκεται σήμερα στο υψηλότερο επίπεδο της ιστορίας του. Είναι μεγαλύτερο ακόμη και από την περίοδο που η χώρα οδηγήθηκε στα μνημόνια.

Βεβαίως, η κυβέρνηση και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί επισημαίνουν ότι ως ποσοστό του ΑΕΠ το χρέος έχει μειωθεί σημαντικά σε σχέση με τα χρόνια της κρίσης. Αυτό είναι σωστό. Όμως το επιχείρημα από μόνο του δεν απαντά σε όλα τα ερωτήματα.

Αν ένας πολίτης χρωστά 100.000 ευρώ και βρει μια καλύτερα αμειβόμενη δουλειά, είναι πιθανό το χρέος του να φαίνεται μικρότερο σε σχέση με το εισόδημά του. Αν όμως παράλληλα αυξήσει τον δανεισμό του και το χρέος του γίνει 120.000 ή 130.000 ευρώ, το βασικό ερώτημα παραμένει: τι θα συμβεί αν αύριο χάσει αυτή τη δουλειά ή αν μειωθεί το εισόδημά του;

Το ίδιο ερώτημα μπορεί να τεθεί και για μια χώρα. Όσο η οικονομία αναπτύσσεται, το ποσοστό χρέους προς ΑΕΠ βελτιώνεται. Αν όμως η ανάπτυξη επιβραδυνθεί ή υπάρξει μια νέα διεθνής κρίση, τότε το βάρος του χρέους σε απόλυτους αριθμούς παραμένει εκεί και πρέπει να εξυπηρετηθεί.

Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο ερώτημα, το οποίο σπανίως τίθεται στη δημόσια συζήτηση. Πώς είναι δυνατόν το δημόσιο χρέος να συνεχίζει να αυξάνεται σε απόλυτους αριθμούς, όταν τα τελευταία χρόνια η χώρα εμφανίζει σταθερά πρωτογενή πλεονάσματα και, σύμφωνα με την κυβέρνηση, ισχυρές δημοσιονομικές επιδόσεις;

Είναι ένα ερώτημα που δεν έχει απαντηθεί επαρκώς στον δημόσιο διάλογο. Αν το κράτος εισπράττει περισσότερα από όσα δαπανά για την καθημερινή του λειτουργία, θα περίμενε κανείς ότι το συνολικό χρέος θα ακολουθούσε πτωτική πορεία και σε απόλυτους αριθμούς. Κι όμως, τα στοιχεία δείχνουν το αντίθετο.

Αξίζει μάλιστα να σημειωθεί ότι κατά την περίοδο διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, από το 2015 έως το 2019, το δημόσιο χρέος αυξήθηκε σχετικά περιορισμένα. Από περίπου 311 δισ. ευρώ έφτασε στα 331 δισ. ευρώ, δηλαδή κατά περίπου 20 δισ. ευρώ μέσα σε μία τετραετία. Ως ποσοστό του ΑΕΠ η μεταβολή ήταν επίσης περιορισμένη, περίπου 3,5 ποσοστιαίες μονάδες.

Αντίθετα, από το 2019 μέχρι σήμερα η αύξηση σε απόλυτους αριθμούς είναι αισθητά μεγαλύτερη, ξεπερνώντας τα 50 δισ. ευρώ, παρά το γεγονός ότι η χώρα έχει επιστρέψει στην επενδυτική βαθμίδα, εμφανίζει ανάπτυξη και καταγράφει σημαντικά πρωτογενή πλεονάσματα.

Φυσικά, υπάρχουν εξηγήσεις που επικαλούνται οι οικονομολόγοι: η πανδημία, τα μέτρα στήριξης της οικονομίας, οι αυξημένες χρηματοδοτικές ανάγκες, η δημιουργία ταμειακού αποθέματος ασφαλείας και η διαχείριση παλαιότερων υποχρεώσεων. Ωστόσο, το βασικό γεγονός δεν αλλάζει: το ελληνικό δημόσιο χρέος σε ευρώ είναι σήμερα μεγαλύτερο από ποτέ.

Και αυτό είναι ένα στοιχείο που αξίζει να βρίσκεται στο τραπέζι της συζήτησης μαζί με τα ποσοστά, γιατί τα ποσοστά λένε μόνο τη μισή αλήθεια. Η άλλη μισή βρίσκεται στους απόλυτους αριθμούς.