Εκτοξεύθηκε ο παγκόσμιος πλούτος -Πώς θα φορολογηθεί στην Ευρώπη;

Ο συνολικός πλούτος το 2025 ανήλθε σε 600 τρισεκατομμύρια δολάρια, με το 95% να ανήκει σε νοικοκυριά.

Όπως προκύπτει από τη σχετική μελέτη της McKinsey, περίπου το ήμισυ του πλούτου των νοικοκυριών αποτελείται από πραγματικά περιουσιακά στοιχεία, κυρίως ακίνητα. Το άλλο μισό είναι χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία, όπως κρατικά ομόλογα, μετοχές, συνταξιοδοτικά προγράμματα.

Ειδικότερα, ο παγκόσμιος πλούτος των νοικοκυριών ανήλθε στο ρεκόρ των 570 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, όντας έτσι αυξημένος κατά 40 τρισεκατομμύρια δολάρια από το 2024. Αυτό ήταν υπερτετραπλάσιο της αξίας του το 2000, σε ονομαστικές αξίες και συναλλαγματικές ισοτιμίες της αγοράς. Ποιο είναι το “αγκάθι”; Αυτός ο πλούτος αυξήθηκε ταχύτερα από το ΑΕΠ, θέτοντας ερωτήματα σχετικά με την υγεία και τη σταθερότητά του.

Πώς κατανέμεται αυτός ο πλούτος; Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να κατέχουν το μεγαλύτερο μερίδιο, στο 30%. Η Ευρωζώνη και η Κίνα κατείχαν τα επόμενα μεγαλύτερα μερίδια, στο 14 και 13% αντίστοιχα. Σε επίπεδο χώρας, η Πολωνία, η Ιρλανδία, η Ισπανία και η Σουηδία παρουσίασαν τους υψηλότερους ρυθμούς αύξησης του πλούτου των νοικοκυριών (σε δολάρια), φτάνοντας σε διψήφιο ποσοστό η καθεμία.

Οι χώρες της Ευρωζώνης, συμπεριλαμβανομένων της Αυστρίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας και της Πορτογαλίας, είδαν τον πλούτο τους να αυξάνεται ελαφρώς σε δολάρια, αλλά να μειώνεται σε σταθερούς όρους συναλλάγματος, καθώς το δολάριο υποχωρούσε έναντι του ευρώ από το 2024 έως το 2025. Όπως σημειώνει η μελέτη, πολλές χώρες της Ευρωζώνης παρουσίασαν μείωση του κατά κεφαλήν πλούτου σε όρους ισοτιμίας αγοραστικής δύναμης κι αυτό οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στην πτώση των τιμών των ακινήτων.

Η κατανομή του πλούτου
Το πρόβλημα είναι ότι αυτός ο πλούτος δεν κατανέμεται αναλόγως, δεν διαχέεται στην κοινωνία. Κοινώς, οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι, ενώ οι φτωχοί παραμένουν φτωχοί, με την “ψαλίδα” των ανισοτήτων να ανοίγει. Αυτό αποτυπώνεται και στην τελευταία σχετική έκθεση της UBS, σύμφωνα με την οποία “ενώ ο μέσος όρος του πλούτου αυξήθηκε σημαντικά, ο διάμεσος πλούτος στην πραγματικότητα μειώθηκε στις περισσότερες αγορές, γεγονός που υπογραμμίζει το αυξανόμενο χάσμα μεταξύ των πλουσιότερων και του ευρύτερου πληθυσμού”.

Από αυτήν την εικόνα δεν εξαιρείται η Ελλάδα. Η μέση περιουσία ανά ενήλικο αυξήθηκε κατά περίπου 9% την τελευταία πενταετία, αλλά ο διάμεσος πλούτος μειώθηκε κατά περίπου 18%. Είναι ενδεικτικό ότι μέσα σε μια χρονιά οι εκατομμυριούχοι αυξήθηκαν κατά 3,5%, δηλαδή κατά 2.762 άτομα, φτάνοντας αισίως στους 82.000.

Πώς θα φορολογηθεί ο πλούτος;
Και κάπως έτσι ξαναφούντωσε η συζήτηση σε όλη την Ευρώπη για το αν, πόσο και πώς θα πρέπει να φορολογηθούν οι πλούσιοι, σε μια συγκυρία όπου η κρίση στη Μέση Ανατολή έρχεται να ρίξει αλάτι στις πληγές, που άνοιξε η πανδημία και ο πόλεμος στην Ουκρανία, “ροκανίζοντας” τα εισοδήματα κυρίως των πιο αδύναμων νοικοκυριών.

Για παράδειγμα, το 64% των Γερμανών θα υποστήριζε έναν φόρο περιουσίας, το 61% την αύξηση των φόρων κληρονομιάς και το 81% συμφωνεί ότι ο πλούτος κατανέμεται άδικα επί του παρόντος.

Η συζήτηση, επί του παρόντος, παραμένει σε… φιλολογικό επίπεδο. Ωστόσο, υπάρχουν χώρες στην Ευρώπη, που ήδη επιβάλλουν φόρο στον πλούτο, δίνοντας έτσι έναν “μπούσουλα” για αντίστοιχες παρεμβάσεις. Όπως επισημαίνει σε σχετική συγκριτική μελέτη το Tax Foundation, η έννοια του φόρου καθαρού πλούτου είναι παρόμοια με εκείνη του φόρου ακίνητης περιουσίας. Ωστόσο, αντί να φορολογεί μόνο τα ακίνητα, καλύπτει το σύνολο του πλούτου που κατέχει ένα φυσικό πρόσωπο. Σήμερα, μόνο τρεις από τις ευρωπαϊκές χώρες επιβάλλουν φόρο καθαρού πλούτου: η Νορβηγία, η Ισπανία και η Ελβετία. Παράλληλα, όμως, η Γαλλία, η Ιταλία, το Βέλγιο και οι Κάτω Χώρες επιβάλλουν φόρους πλούτου σε επιλεγμένα περιουσιακά στοιχεία, αλλά όχι στον καθαρό πλούτο ενός φυσικού προσώπου.

Το ισπανικό μοντέλο
Ο φόρος καθαρού πλούτου της Ισπανίας είναι ένας προοδευτικός φόρος που κυμαίνεται από 0,16% (στη Ναβάρα) έως 3,5% επί του καθαρού πλούτου που υπερβαίνει τα 700.000 ευρώ, με τα ποσοστά να διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των αυτόνομων περιφερειών της Ισπανίας. Η Ανδαλουσία, η Κανταβρία, η Λα Ριόχα, η Μαδρίτη και η Μούρθια παρέχουν 100% απαλλαγή σε φυσικά πρόσωπα με καθαρό πλούτο κάτω των 3 εκατομμυρίων ευρώ.

Η Εστρεμαδούρα παρέχει 100% απαλλαγή. Οι κάτοικοι της Ισπανίας υπόκεινται στον φόρο σε παγκόσμια βάση, ενώ οι μη κάτοικοι καταβάλλουν τον φόρο μόνο για περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται στην Ισπανία.

Επιπλέον, η ισπανική κεντρική κυβέρνηση θέσπισε το 2022 έναν «φόρο περιουσίας αλληλεγγύης» που κυμαίνεται από 1,7% έως 3,5% για φυσικά πρόσωπα με καθαρή περιουσία άνω των 3 εκατομμυρίων ευρώ. Στο πλαίσιο αυτού του φορολογικού καθεστώτος, η κεντρική κυβέρνηση εισπράττει τυχόν πρόσθετα έσοδα από τον φόρο αλληλεγγύης, αφού αφαιρεθούν τα έσοδα από τον περιφερειακό φόρο περιουσίας. Τον Δεκέμβριο του 2023, η ισπανική κεντρική κυβέρνηση παρέτεινε την εφαρμογή του φόρου αλληλεγγύης επ’ αόριστον.